Paylaşım Tasarıları Çerçevesinde Orta Doğu’nun Şekillenmesi (1918-1945)

Kitap Hakkında

TAKDİM

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, Millî Mücadele ve yakın dönem Türkiye tarihine dair bilimsel araştırmak yapmak amacıyla 1983 yılında Anayasası’nın 134. maddesi uyarınca Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu bünyesinde kurulmuştur. Kurulduğu yıldan bu yana Cumhuriyetimizin neredeyse yarım asrına tanıklık eden Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, Cumhuriyet tarihi araştırmaları alanında yaptığı faaliyetler, ulusal ve uluslararası düzeyde gerçekleştirdiği panel, sempozyum, calıştay, sergi gibi etkinlikler, düzenlediği Atatürk Kongreleri, yayımladığı eserler, hem ağ sayfası hem de uygulama olarak kamuoyunun istifadesine sunduğu Atatürk Ansiklopedisi ve Türk Dünyası Ansiklopedisi, 1984 yılından bu yana yayınlanan ve seçkin indekslerde taranan Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi ile öncü ve alanında güvenilir bir Kurum olmuştur. Sosyal ve beşerî bilimler alanında ülke için öncelikli konular çerçevesinde tez konularını belirleyen yüksek lisans ve doktora öğrencilerine burs veren Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı, akademik projeleri de desteklemektedir.

Orta Doğu, tarih boyunca sosyal, kültürel, ekonomik ve dinî bakımdan önemli bir bölge olmuştur. Ancak kavramsal açıdan sınırlarının tam olarak belirlenememesi dikkat çekicidir. Avrupalı devletler ve ABD, çıkarlarına göre bu sınırları sürekli farklı biçimlerde tanımlamıştır. Bölgenin öne çıkan özelliği ise geniş bir İslam dünyasını kapsamasıdır. 19. yüzyılın başlarından itibaren büyük güçlerin siyasi hedeflerinde ön plana çıkan Orta Doğu, enerji kaynakları ve jeopolitik konumu nedeniyle uluslararası rekabetin odağına yerleşmiştir. Osmanlı Devleti’nin Birinci Dünya Savaşı’na girmesiyle birlikte bölge, gizli paylaşım planlarının merkezine oturmuş ve savaş sonrasında Avrupalı devletler tarafından sömürülmek istenen stratejik bir alan haline gelmiştir.

Kurumumuz, Sykes-Picot Gizli Antlaşmasının 100. Yılında Orta Doğu ve Türkiye Uluslararası Sempozyumu, Türkiye-Orta Doğu Uluslararası Dostluk ve İşbirliği Sempozyumu, Türkiye ve Yakın Komşuları, Türkiye Suriye İlişkileri 1923-2023 gibi yayımlamış olduğu pek çok çalışma ile bu alanda derinlikli bir birikim oluşturmuş, Orta Doğu araştırmalarına bilimsel katkı sunmayı ve tarihsel süreçlere ışık tutmayı amaç edinmenin yanı sıra akademik tartışmalara yön veren öncü bir kurum olarak da aynı zamanda günümüzün meselelerine ışık tutarak Orta Doğu çalışmalarında kalıcı bir hafıza oluşturmayı amaç edinmiştir.

“Paylaşım Tasarıları Çerçevesinde Orta Doğu’nun Şekillendirilmesi (1918- 1945)” başlığı altında elinizde bulunan bu eserde Avrupa devletlerinin bölgedeki etkinliğini cumhuriyet tarihi perspektifinde ele alınmıştır. Gizli antlaşmalarla başlayan paylaşım süreci, manda yönetimleri, özgürlük söylemleri altında kurulan sömürge devletleri ve bunların sağladığı garantiler incelenmiştir. Ayrıca büyük güçlerin askeri birliklerini çekme girişimleri, Orta Doğu’daki rekabetlerinin nedenleri ve sonuçlarıyla açıklanmaya çalışılmıştır. Çalışmanın temel amacı, 1918–1945 arasındaki dönemde Orta Doğu’nun paylaşım tasarıları çerçevesinde nasıl şekillendiğini bütüncül bir şekilde ortaya koymaktır. Aynı zamanda Birinci Dünya Savaşı’nda yapılan gizli anlaşmaların savaş sonrasında hayata geçirilmesi için verilen gayretler ve manda yönetimleri üzerinden yürütülen emperyalist politikalar analiz edilmiştir. Böylece bu dönemde yaşanan istikrarsızlıkların günümüz Orta Doğu’sundaki gelişmeleri anlamaya katkı sağlaması hedeflenmiştir.

Birinci Dünya Savaşı sırasında gündeme gelen gizli paylaşım tasarılarının ardından 1918–1945 yılları arasında Avrupalı devletlerin Orta Doğu coğrafyasında yürüttükleri siyasi ve diplomatik uygulamaları bütüncül bir çerçevede analiz etmekte olan bu eserde arşiv belgeleri, hatıratlar, meclis zabıtları, dönemin basın organları ve konuya ilişkin akademik incelemelerden yararlanılmıştır. Bu kıymetli eserin ortaya çıkmasında yazarı mDr. Melek Yenisu’ya kitabın inceleyicilerine, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya Örs’e, kitabın baskı hazırlıklarında görev alan ve yakın zamanda emekli olarak çalışma hayatını tamamlayan Merkez uzmanı Mukaddes Arslan’a ve idari personele teşekkür eder; bu eserin bilim dünyasına ve geniş okuyucu kitlesine kalıcı katkılar sunmaya devam etmekte kalıcı kaynak olmasını temenni ederim.

Prof. Dr. Ahmet KILINÇ

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı