Irak Yönetimi Altında TÜRKMENLER (1918-2003)

Kitap Hakkında

TAKDİM

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu’na bağlı Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM), 1983 yılında, Anayasa’nın 134. maddesi uyarınca kurulmuş olup, Mustafa Kemal Atatürk, Millî Mücadele ve Türkiye Cumhuriyeti tarihine dair bilimsel çalışmalar yürütmektedir. Yurt içi ve yurt dışındaki paydaşlarıyla iş birliği içinde, monografik eserler, seçkin indekslerde taranan ATAM Dergisi, sempozyumlar, konferanslar, paneller, kongreler ve projeler üreterek tarih bilincini güçlendirmeyi hedeflemektedir. ATAM, 600’ün üzerinde basılı ve e-yayını ile uluslararası yayınevi niteliğine sahiptir. Bu yayınlar arasında yabancı dillerde eserler de bulunmaktadır. ATAM bütün faaliyetlerinin yanı sıra Atatürk ve Türk Dünyası konulu çevirim içi ansiklopediler ile geçmişin mirasını geleceğe taşıyan akademik bir köprü olarak, alanında yetkin araştırmacılarla Türkiye Cumhuriyeti tarihinin dönüm noktalarını aydınlatmayı sürdürmektedir. Bu bağlamda, ATAM öncelikle, akademik ilkelerle yazılan ve 12 milyona yaklaşan erişim sağlanmış 1300’ün üzerinde maddeyi barındıran Atatürk Ansiklopedisi için hazırlanan “Atatürk Ansiklopedisi Mobil Uygulaması”nı ardından “Türk Dünyası Ansiklopedisi Mobil Uygulaması”nı hizmete açarak kamuoyuna doğru bilgiyi çağın gereklerine uygun şekilde sunmaktadır.

Atatürk Araştırma Merkezi, çalışma alanı çerçevesinde Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ü ve Cumhuriyet tarihini her yönüyle araştırmakta ve araştırmalar yapmak ve yaptırmasının yanı sıra yakın dönem Türk ve dünya tarihiyle de ilgili gelişmelere önem vermektedir. ATAM’ın mezkur konulara yönelik yayınlarının bir kısmı şunlardır: Özbekistan, Türkmenistan, Ukrayna, Gürcistan, Kazakistan, Azerbaycan kitapları. Bu eserlerin bir kısmı Türk Dünyası Tarih ve Kültür Coğrafyası Serisinin ürünü olarak yayınlanmıştır. Her bir yaklaşık 3500 kelimeden müteşekkil maddeden oluşan Türk Dünyası Ansiklopedisi ve mobil uygulaması da bu doğrultuda gerçekleşmiştir. Bu bağlamda ikinci baskısını yaptığımız Irak Yönetimi Altında Türkmenler (1918-2003) adlı eseri de Türk Dünyasına yönelik çalışmalarımıza katkı sağlamak üzere yayınlamıştır.

Musul ve Kerkük konusunda hassasiyetini birçok konuşmasında belirten Gazi Mustafa Kemal Atatürk, 1 Mayıs 1920 tarihinde TBMM’de yaptığı tarihi konuşmasında “Hep kabul ettiğimiz esaslardan birisi ve belki de birincisi olan, hudut meselesi tayin ve tespit edilirken, ‘hudud-ı millîmiz İskenderun cenubundan geçer, Şarka doğru uzanarak Musul’u, Süleymaniye’yi ve Kerkük’ü ihtiva eder. İşte hudud-ı millîmiz budur’, dedik...” şeklinde bir açıklamada bulunmuştur. Gazi Mustafa Kemal Atatürk Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin İkinci Dönem Üçüncü Toplanma Yılını açarken 1 Kasım 1925 tarihinde de Musul meselesi için şu konuşmayı yapmıştır: “Musul meselesindeki vaziyet-i hukukiyemiz Cemiyet-i Akvam komisyonu mahsusunun mahallinde tetkikatıyla bir daha tezahür eyledi. Bu hakikate rağmen meselenin halli yeniden duçar-ı teahhur oldu.” Atamızın bu söylevleri, kendisinin anılan bölgeye ne derece önem verdiğini ortaya koyması açısından ehemmiyet kesp etmektedir.

İkinci baskısını yaptığımız bu eserde Türkmenlerin çağdaş Irak Devleti içinde yaşadıkları sorunları ve bu sorunları aşmak için verdikleri mücadele belgelerle ortaya konulmuştur. Yüzyıllar boyunca Türk devletlerinin yönetimi altında özgür ve bağımsız yaşayan Türkmenler, Birinci Dünya Savaşı’ndan sonra bu konumlarını yitirmişlerdir. İngiliz manda yönetimi altında başlayan baskı ve haksızlıklar, daha sonraki dönemlerde de artarak sürmüştür. Uzun mücadeleler sonucu Türkmenler, kimliklerini korumayı başarmışlardır. Birinci baskısı 2017 yılında yapılan bu eserde Türkmenlerin kimliklerini, dillerini, özgürlüklerini koruma mücadeleleri arşiv belgeleriyle ortaya konulmuştur.

Eserde Irak Kraliyet arşiv belgeleri, Osmanlı arşiv belgeleri ve Türkiye Cumhuriyeti arşiv belgeleri tutanakları, Arapça ve Türkçe kitap ve makaleler olmak üzere birçok kaynak kullanılmıştır. Ayrıca kişisel görüşmeler, yerel tarih araştırmaları da eser hazırlanırken değerlendirilmiştir. Tüm bu titiz emek, çalışmanın konuyla ilgili başvuru eseri olmasını sağlamış ve kitabın yeniden basılmasını zaruri kılmıştır.

Eseri titizlikle hazırlayan Usame Kemali ve Ammar M.S Sinjar’a, yayına hazırlayan Prof. Dr. İhsan Şerif Kaymaz ve katkıda bulunan akademisyenlere, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya Örs’e ve bu baskıda emeği geçen Yüksek Kurum Uzmanı Nilgün İnce’ye ve idari personele teşekkür ederiz. Çağdaş, gelişmiş ve her yönüyle kalkınmış bir ülke hedefleyen başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, Türk Cumhuriyeti’nin kuruluşuna ve gelişimine katkı sağlayan bütün kahramanlarımızı, istiklal ve istikbal uğruna canını ortaya koyan tüm şehitlerimizi ve gazilerimizi minnet ve saygıyla anıyorum. Bu eserin, yakın dönem dünya tarihinde önemli bir kaynak teşkil etmesine; dünyanın her yerinde insanların ülkelerinde bağımsız ve her konuda hür bir şekilde yaşamalarının ne denli önemli olduğuna da dikkat çekmesini de temenni ediyorum.

Prof. Dr. Ahmet KILINÇ

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı