II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’e Türkiye’de Frengi ile Mücadele (1908-1933)

Kitap Hakkında

TAKDİM

Anayasa’nın 134. maddesi uyarınca, 1983 yılında Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumuna bağlı olarak kurulan Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM), Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün fikir mirasını, Millî Mücadele’yi ve yakın dönem Türkiye tarihini bilimsel bir zeminde derinlemesine incelemek amacıyla yola çıkmıştır. Kuruluşundan bu yana Cumhuriyet’in düşünsel, kültürel, siyasal ve toplumsal temellerini anlamaya yönelik titiz araştırmalar yürütmüş Atatürk Araştırma Merkezi, başta Türkçe olmak üzere farklı dillerde yayımladığı eserler, seçkin indekslerde taranan ATAM Dergis, mobil uygulamaları da haiz iki çevrim içi ansiklopedisi, düzenlediği ulusal ve uluslararası bilimsel toplantılar, yüksek lisans ve doktora düzeyinde verdiği burslar ve desteklediği projelerle ülkemizin akademik birikimine kıymetli katkılar sunmaya devam etmektedir.

Mevzuatla verilen görev ve sorumluluklar çerçevesinde başta Atatürk’ün kişiliği, düşüncesi, ilkeleri ve inkılâpları ile Türkiye Cumhuriyeti tarihini ilgilendiren kaynaklar ve Cumhuriyet döneminde üretilen temel bilim ve kültür eserlerini incelemek olarak tanımlanan Atatürk Araştırma Merkezinin çalışma alanlarından birini de “Sağlık” konusu teşkil etmektedir. Dönemin sıhhi ve tıbbi koşulları, bulaşıcı ve salgın hastalıklarla mücadele, sağlık politikaları, sağlık kurumlarının gelişimi, sağlık alanındaki yasal ve idari düzenlemeler üzerine kitaplar, makaleler ve ansiklopedi maddeleri yayımlamaktadır. “Küçük Çocuklar Muayenehanesi ve Süt Damlası”, “Atatürk Döneminde Numune Hastanelerine Dönüştürülen Osmanlı Hastaneleri (1924-1938)” ve Cumhuriyet’in 100. yılına armağan olarak yayımlanan “Türkiye’nin 100 Yıllık Birikimi - Sağlık” kitabı; Atatürk Ansiklopedisi’ndeki “Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekâleti (Sağlık ve Sosyal Yardım Bakanlığı)” ve “Dünya Sağlık Örgütü” maddeleri ile ATAM Dergisi’nde okuyucu ile buluşan askerî sağlık hizmetleri, salgın hastalık ve toplum sağlığı üzerine makaleler örnek teşkil etmektedir.

Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluş aşamasında ve ilk yıllarında savaş koşullarının yanında bulaşıcı ve salgın hastalıklarla da mücadele verilmekteydi. Dr. Hasan Demirci tarafından dönemin arşiv belgeleri ve basınından yararlanılarak kaleme alınan bu eserde, II. Meşrutiyet’ten Cumhuriyet’in ilk on yılına yani 1908’den 1933’e frengi hastalığı ile mücadele ayrıntılı olarak ele alınmıştır. Üç ana bölümden oluşan eserin Giriş bölümünde frenginin tıbbi tanımının yanında II. Meşrutiyet’e kadar Osmanlı ve diğer devletlerdeki durumu; ilk bölümde II. Meşrutiyet döneminde frengi ve bu hastalıkla verilen mücadele; ikinci bölümde mütareke döneminden Cumhuriyet’in ilanına kadarki süreçte frenginin seyri, son bölümde ise Cumhuriyet’in ilk 10 yılında frengi hastalığı ve frengiye karşı yürütülen sağlık politikaları işlenmiştir. Böylece çalışma II. Meşrutiyet’ten başlayarak hem Millî Mücadele döneminde hem de Cumhuriyet’in ilk yıllarında frengi hastalığı ile ilgili detaylı bilgiler vererek mühim bir boşluğu doldurmaktadır.

Güçlü devletler için sağlıklı toplumların en elzem unsur olduğundan yola çıkarak Atatürk Araştırma Merkezi Başkanlığı olarak, eserin yazarı Dr. Hasan Demirci’ye, kitabın inceleyicilerine, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya Örs’e, kitabın yayına hazırlanmasında görevli Emekli Uzman Mukaddes Arslan, Uzman Duygu Türker Çelik ve idari personele teşekkür eder; bu eserin, tarih severler ve akademik camia için faydalı bir kaynak olmasını dileriz.

Prof. Dr. Ahmet KILINÇ

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı

Künye