Zoraki İttifaktan Yol Ayrımına İttihat-Terakki ve Ermeniler

Kitap Hakkında

TAKDİM

Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu'na bağlı Atatürk Araştırma Merkezi (ATAM), Türkiye Cumhuriyeti'nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk, Milli Mücadele ve yakın dönem Türkiye tarihine dair bilimsel araştırmak yapmak amacıyla 1983 yılında Anayasa'nın 134. maddesi uyarınca kurulmuştur. Kurulduğu yıldan bu yana Cumhuriyetimizin neredeyse yarım asrına tanıklık eden Atatürk Araştırma Merkezi, Cumhuriyet tarihi araştırmaları alanında yaptığı faaliyetler, ulusal ve uluslararası düzeyde gerçekleştirdiği sempozyum, çalıştay, sergi gibi etkinlikler, düzenlediği Atatürk Kongreleri, yayımladığı eserler, dijital ve cep telefonu uygulaması olarak kamuoyunun istifadesine sunduğu Atatürk Ansiklopedisi ve Türk Dünyası Ansiklopedisi, 1984 yılından bu yana yayınlanan ve nitelikli indekslerde taranan Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi ile öncü ve alanında güvenilir bir Kurum olmuştur. Lisansüstü öğrencilere burs desteğinde bulunan ATAM, akademik projelere destekler de sağlamaktadır.

Milli Mücadele'yi ve Cumhuriyet tarihini doğru anlayıp yorumlayabilmek için, 19. yüzyılın özellikle son çeyreğinin rasyonel bir şekilde değerlendirilmesi büyük önem taşımaktadır. Bu bağlamda, Atatürk Araştırma Merkezi'nin 19. yüzyıla ilişkin yürüttüğü ilmi çalışmalar, dönemin toplumsal ve siyasal dinamiklerini anlamada önemli kaynaklar sunmaktadır. Atatürk Araştırma Merkezi bu yüzyılda tezahür eden 1915 olaylarını da muhtelif eserlerinde derinlemesine incelemiş ve değerlendirmiştir. "Bin Yıllık Maziden Geleceğe Bakış Türkler ve Ermeniler", "1000. Yılında Türk-Ermeni İlişkileri" ve "Türk-Ermeni İlişkilerinin Bölgesel Politikalara Etkisi Uluslararası Sempozyumu Bildirileri" adlı eserlerle literatüre önemli katkılar sunmuştur.

Osmanlı Devleti'nin XIX. yüzyılın son çeyreğinden itibaren içinde bulunduğu zorlu süreç, çok milletli yapısının ve siyasî dengelerinin ciddi sınavlardan geçtiği bir dönem olarak tarih sahnesinde yerini almıştır. İttihat ve Terakki Cemiyeti ile Taşnaksutyun arasındaki ilişkiler, bu karmaşık dönemin en önemli siyasi hadiselerinden biri olup, yalnızca Osmanlı siyaseti için değil, aynı zamanda bölgenin sosyopolitik yapısı ve halklar arası ilişkiler açısından da büyük bir öneme sahiptir. Meşrutiyet'in ilanıyla başlayan yeni anayasal düzen, farklı etnik ve dini unsurlar arasında eşitlik, özgürlük ve adalet ilkelerinin tesis edilmesini amaçlamış, ancak bu hedefler pratikte kimi zaman çatışmalara ve ayrılıklara da yol açmıştır.

Elinizdeki eser, bu hassas dönemi çok yönlü olarak ele almakta ve İttihat ve Terakki ile Taşnaksutyun arasındaki ittifaktan yol ayrımına kadar uzanan süreçte yaşanan siyasi gelişmeleri, iç ve dış dinamikleri kapsamlı bir şekilde ortaya koymaktadır. Çalışma, Osmanlı arşiv belgeleri ve Rus arşivlerinden sağlanan materyaller, dönemin gazeteleri, hatıratlar ve anılar gibi birinci el kaynakları titizlikle değerlendirmekte, böylelikle konunun tarihî gerçekliğine ışık tutmayı amaçlamaktadır. Ayrıca eser, Türk-Ermeni ilişkileri bağlamında Doğu Anadolu'nun sosyolojik yapısına dair önemli tespitlerde bulunmakta, dönemin politik atmosferini bütün boyutlarıyla ortaya koymaktadır. Çalışmada yer alan dizin, akademisyenlerin araştırmalarına katkı sağlayacaktır.

İlk baskısı 2015, ikinci baskısı 2020 yılında yayımlanan bu değerli eserin üçüncü baskısını gerçekleştirirken, özgün ve titiz bilimsel çalışmasıyla bizlere önemli katkılar sunan Prof. Dr. Nejla Günay'a, eserin inceleyicilerine, Atatürk Kültür, Dil ve Tarih Yüksek Kurumu Başkanı BE Prof. Dr. Derya Örs'e, Yüksek Kurum Uzmanı Erdem Ünlen'e ve idari personele teşekkür ederim. Eserin, tarih bilimciler, akademisyenler ve geniş okuyucu kitlesi tarafından yararlanılacak kapsamlı ve güvenilir bir kaynak olacağına olan inancımız tamdır. Bu eser vesilesiyle, başta Gazi Mustafa Kemal Atatürk olmak üzere, istiklal ve istikbal uğruna canını ortaya koyan tüm Milli Mücadele kahramanlarımızı rahmet, minnet ve saygı ile anıyorum. Atatürk Araştırma Merkezi yayınları arasında yer alacak bu değerli çalışma, tarih araştırmalarına ve toplumsal hafızanın güçlenmesine önemli katkılar sağlayacaktır.

Prof. Dr. Ahmet Kılınç

Atatürk Araştırma Merkezi Başkanı